Μερικοί επιστήμονες - συμπεριλαμβανομένων και μερικών πολύ καλών μου λένε ότι τους αρέσει να εκλαϊκεύουν, αλλά νιώθουν ότι τους λείπει το ταλέντο σε αυτόν τον τομέα. Άλλο να ξέρεις και άλλο να εξηγήσεις. Ποιο είναι το μυστικό?
Πιστεύω ότι υπάρχει μονάχα ένα: μη μιλάτε στο ευρύ κοινό όπως θα μιλούσατε με τους συναδέλφους σας. Υπάρχουν όροι που μεταφέρουν το μήνυμά σας αμέσως και με ακρίβεια στους συναδέλφους ειδικούς.
Μπορείτε να λύετε αυτούς τους όρους κάθε μέρα στην επαγγελματική σας εργασία, αλλά δεν μπορούν παρά να ξενίσουν ένα κοινό από μη ειδικούς. Χρησιμοποιείστε την απλούστερη δυνατή γλώσσα. Πάνω απ’ όλα, θυμηθείτε πώς ήταν προτού καταλάβετε εσείς οι ίδιοι αυτό το οποίο θέλετε να εξηγήσετε. Θυμηθείτε τις παρανοήσεις στις οποίες παραλίγο να πέσετε και σημειώστε τις με λεπτομέρειες. Μην ξεχνάτε ότι υπήρχε κάποια εποχή που ούτε και εσείς ο ίδιος καταλαβαίνατε τίποτα από αυτά. Ανακεφαλαιώστε τα πρώτα βήματα που σας οδήγησαν από την άγνοια στη γνώση. Ποτέ μην ξεχνάτε ότι η εγγενής ευφυΐα είναι ευρύτατα διαδεδομένη στο είδος μας. Πραγματικά αυτό είναι το μυστικό της επιτυχίας μας.
Η προσπάθεια που χρειάζεται να καταβάλουμε είναι μικρή, αλλά τα πλεονεκτήματα μεγάλα. Ανάμεσα στις ενδεχόμενες παγίδες, είναι η υπεραπλουστεύση, η ανάγκη της οικονομίας των ποιοτικών (και ποσοτικών) προσδιορισμών, η ανεπαρκής αξιοπιστία που δίνεται σε πολλούς από τους συμμετέχοντες επιστήμονες και οι ελλιπείς διακρίσεις που γίνονται ανάμεσα στη χρήσιμη αναγωγική ερμηνεία και την πραγματικότητα. Αναμφίβολα πρέπει να γίνουν συμβιβασμοί.
Όσο περισσότερες παρόμοιες παρουσιάσεις κάνετε, τόσο πιο σαφές γίνεται ποια προσέγγιση λειτουργεί και ποια όχι. Υπάρχει μια φυσική επιλογή από μεταφορές, εικόνες, αναλογίες και ανέκδοτα. Μετά από λίγο καταλαβαίνετε ότι μπορείτε να πάτε οπουδήποτε, βαδίζοντας πάνω σε δοκιμασμένες από τους ακροατές θέσεις. Τότε μπορείτε να συντονίσετε επακριβώς τις παρουσιάσεις σας με τις ανάγκες ενός συγκεκριμένου ακροατηρίου.
Όπως μερικοί εκδότες και παραγωγοί της τηλεοράσεως, έτσι μερικοί επιστήμονες πιστεύουν ότι το κοινό έχει μεγάλη άγνοια και κατέχεται από πολύ μεγάλη ανοησία ώστε να μπορέσει να καταλάβει την επιστήμη, να καταλάβει ότι η επιχείρηση της εκλαΐκευσης είναι από τα θεμέλια μια χαμένη υπόθεση, ή ακόμα την προσπάθειά της να αδελφοποιηθεί, αν όχι να συνυπάρξει με τον εχθρό. Ανάμεσα στις πολλές επικρίσεις που μπορούν να ασκηθούν σε αυτή την εκτίμηση - μαζί με την ανυπόφορη αλαζονεία και την παραμέλησή της σε μια σειρά εξαιρετικά επιτυχημένων παραδειγμάτων εκλαΐκευσης της επιστήμης -είναι ότι αυτοεπιβεβαιώνεται. Και επίσης, όσον αφορά τους συμμετέχοντες επιστήμονες, είναι αυτοκαταστροφική.
Η κυβερνητική υποστήριξη ευρείας κλίμακας για την επιστήμη είναι σχετικά καινούρια, από τη στιγμή που χρονολογείται μόλις από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο - μολονότι το πατρονάρισμα μερικών επιστημόνων από κάποιους πλούσιους και ισχυρούς είναι αρκετά πιο παλιό. Με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, το πλεονέκτημα της εθνικής άμυνας που εξασφάλιζε υποστήριξη σε όλα τα είδη της βασικής επιστήμης κατέστη ουσιαστικά ανίσχυρο. Μόνο εν μέρει γι’ αυτό το λόγο, οι περισσότεροι επιστήμονες, πιστεύω, έχουν τώρα βολευτεί με την ιδέα της εκλαΐκευσης της επιστήμης (εφόσον σχεδόν όλη η οικονομική βοήθεια για την επιστήμη προέρχεται από τη δημόσια περιουσία, θα ήταν ένα παράξενο φλερτ με την αυτοκτονία εκείνων των επιστημόνων που θα αντιστέκονταν έντονα στην εκλαΐκευση).
Ανν Ντρουγιαν και Καρλ Σαγκάν - Στοιχειωμένος κόσμος
